Unutulma Hakkı Başvurusu Nasıl Yapılır?

Unutulma Hakkı Başvurusu Nasıl Yapılır? Doktrin ve Yargıtay İçtihatları Işığında Kapsamlı Bir Değerlendirme

1. Giriş: Unutulma Hakkının Hukuki Temelleri ve Tanımı

Dijitalleşmenin ve internetin günlük yaşamın ayrılmaz bir parçası haline gelmesiyle birlikte, bireylerin çevrimiçi ortamdaki kişisel verilerinin korunması ve kontrolü giderek daha fazla önem arz etmektedir. Bu bağlamda, unutulma hakkı, bireylerin geçmişteki belirli verilerinin internet arama motorları ve diğer dijital platformlardan kaldırılmasını veya erişiminin engellenmesini talep etme yetkisini ifade eden, kişisel verilerin korunması hukukunun önemli bir bileşenidir. Türk hukuk sisteminde, bu hak doğrudan bir kanun maddesiyle açıkça düzenlenmemekle birlikte, Anayasa'nın 20. maddesinde yer alan özel hayatın gizliliği hakkı, 24. maddesindeki din ve vicdan hürriyeti ve 26. maddesindeki ifade özgürlüğü ile 6698 sayılı Kişisel Verilerin Korunması Kanunu (KVKK) hükümleri çerçevesinde geliştirilmiş ve içtihatlarla şekillenmiştir. Unutulma hakkı, aslında bireyin şerefi ve itibarı, özel hayatının gizliliği ile kişisel verilerinin korunması haklarının internet ortamındaki yansıması olarak değerlendirilmektedir.

2. Unutulma Hakkının Hukuki Niteliği ve Başvuru Şartları

Unutulma hakkı, mutlak ve sınırsız bir hak niteliği taşımamakta olup, kamunun bilgiye erişim hakkı, ifade özgürlüğü ve basın özgürlüğü gibi diğer temel hak ve özgürlüklerle dengeli bir biçimde uygulanması gerekmektedir. Bu dengeleme, her somut olayın özelliklerine göre yapılan detaylı bir değerlendirme olan dengeleme testi ile gerçekleştirilir. Öğretide ve yüksek mahkeme kararlarında, unutulma hakkı başvurusunun kabulü için birtakım temel kriterler belirlenmiştir:

• Zamanın Geçmesi: İlgili verinin yayınlandığı tarihten itibaren belirli bir sürenin geçmiş olması ve güncel olma özelliğini kaybetmesi.
• Kamuyu İlgilendirme Düzeyi: Verinin yayınlandığı tarihteki kamusal ilgi ile günümüzdeki kamusal ilgi arasındaki fark. Eğer veri, kamuya mal olmuş bir kişiyle ilgiliyse veya güncel bir kamusal yararı halen devam ediyorsa, başvurunun reddedilme ihtimali yükselmektedir.
• Veri Sahibinin Durumu: Veri sahibinin kamuya mal olmuş bir kişi olup olmadığı, suç işlemişse suçun niteliği ve ağırlığı.
• Verinin Niteliği: Verinin hassas kişisel veri olup olmadığı, şeref ve itibarı zedeleyici nitelikte bulunup bulunmadığı.
• Verinin Doğruluğu: Verinin güncelliğini yitirmiş olsa dahi, içeriğinin baştan itibaren yanlış veya eksik olup olmadığı.
• Veri Sahibinin Rızası: Verinin ilk yayınlandığı tarihte veri sahibinin rızasının bulunup bulunmadığı ve bu rızanın geri alınıp alınmadığı.

Bu kriterler, Yargıtay içtihatlarında ve doktrinde, kişisel verinin korunması ile kamusal yarar arasında kurulması gereken hassas dengeyi belirleyen unsurlar olarak kabul edilmektedir.

3. Yargıtay Uygulamasında Unutulma Hakkı

Türk hukukunda unutulma hakkının gelişmesinde Yargıtay kararlarının belirleyici bir rolü bulunmaktadır. Özellikle Yargıtay Hukuk Genel Kurulu'nun emsal niteliğindeki kararları, bu hakkın kapsamını ve uygulama esaslarını netleştirmiştir. Yargıtay, bir yandan kişisel verilerin korunması ve özel hayatın gizliliği hakkını güvence altına alırken, diğer yandan kamunun bilgi edinme hakkı ve ifade özgürlüğü arasındaki dengeyi gözetmektedir.

Yargıtay Hukuk Genel Kurulu'nun 25.04.2018 tarihli, E. 2015/14-1183, K. 2018/1250 sayılı kararında, unutulma hakkı kavramı ilk kez kapsamlı bir şekilde ele alınmış ve bu hakkın hukuki niteliği, uygulama şartları ve ifade özgürlüğü ile çatışması durumunda gözetilecek denge kriterleri detaylandırılmıştır. Kararda, bireyin geçmişte yaşadığı olayların ve buna ilişkin bilgilerin, günün koşullarına göre bir başvuruya konu olması halinde, aradan geçen süre, kamusal yararın ortadan kalkıp kalkmadığı ve bireyin toplumdaki mevcut durumu gibi faktörler dikkate alınarak bir değerlendirme yapılması gerektiği vurgulanmıştır. Bu karar, unutulma hakkının Türk hukukundaki mihenk taşlarından biri olarak kabul edilmektedir.

Yargıtay Ceza Genel Kurulu da benzer bir yaklaşımla, internet ortamında yayımlanan ve suç teşkil eden içeriklerin kaldırılması taleplerinde, kişilik hakları ile basın ve ifade özgürlüğü arasındaki dengeyi gözeterek kararlar vermektedir.

4. Başvuru Süreci ve Dikkat Edilmesi Gereken Hususlar

Unutulma hakkı başvurusunun hukuki prosedürü, ilgili verinin niteliğine ve hangi platformda yer aldığına göre farklılık gösterebilir. Genel hatlarıyla başvuru süreci şu adımları içermektedir:

• Veri Sorumlusuna Başvuru: İlk aşamada, veri sahibinin, kişisel verilerini işleyen veri sorumlusuna (örneğin, web sitesi yöneticisi, arama motoru sağlayıcısı) yazılı olarak başvurması gerekmektedir. KVKK m. 13 uyarınca, veri sorumlusu başvuruyu otuz gün içinde cevaplandırmak zorundadır.
• Kişisel Verileri Koruma Kurumu'na Başvuru: Veri sorumlusunun başvuruya olumsuz yanıt vermesi, süresinde yanıt vermemesi veya verilen yanıtı yetersiz bulması halinde, veri sahibi KVKK m. 14 uyarınca Kişisel Verileri Koruma Kurulu'na şikayette bulunabilir.
• Hukuki Yollara Başvuru: Kişisel Verileri Koruma Kurulu'nun kararının da talebi karşılamaması durumunda, ilgili kişiler, idari yargı yoluna başvurma hakkına sahiptir. Ayrıca, doğrudan kişilik haklarının ihlali iddiasıyla genel mahkemelerde (Hukuk Mahkemelerinde) dava açılması da mümkündür. Özellikle arama motorlarından belirli içeriklerin indeksinin kaldırılması talepleri bu kapsamda ele alınmaktadır.
• İçerik/Erişimin Engellenmesi: İnternet ortamında yer alan hukuka aykırı içeriklerin kaldırılması veya erişiminin engellenmesi talepleri için 5651 sayılı İnternet Ortamında Yapılan Yayınların Düzenlenmesi ve Bu Yayınlar Yoluyla İşlenen Suçlarla Mücadele Edilmesi Hakkında Kanun kapsamında sulh ceza hâkimliklerine başvuru yapılabilir.

Başvuru sürecinde, talebin açıkça belirtilmesi, ilgili verilerin URL'lerinin doğru bir şekilde sunulması ve başvurunun gerekçelerinin somut delillerle desteklenmesi büyük önem taşımaktadır. Ayrıca, sürecin teknik ve hukuki karmaşıklığı nedeniyle, alanında uzman bir avukattan hukuki destek alınması tavsiye edilmektedir.

5. Akademik Değerlendirme ve Doktrindeki Görüşler

Unutulma hakkı, Türk ve mukayeseli hukuk doktrininde yoğun tartışmalara konu olmaya devam etmektedir. Öğretideki baskın görüş, bu hakkın, modern dijital çağın getirdiği yeni bir kişilik hakkı tezahürü olduğu yönündedir. Ancak, hakkın sınırları ve diğer haklarla çatıştığı durumlar halen akademik çevrelerde derinlemesine incelenmektedir.

Tartışılan başlıca konular arasında, özellikle gazetecilik faaliyetleri ve haber verme özgürlüğü ile unutulma hakkı arasındaki denge, kamuyu ilgilendiren kişilerin geçmişteki bilgilerinin kamuya açık kalması gerekliliği ve yapay zeka ile büyük veri analizi çağında bu hakkın etkin bir şekilde uygulanabilirliği yer almaktadır. Bazı akademisyenler, unutulma hakkının mutlak bir 'silme' hakkından ziyade, 'arama sonuçlarından çıkarma' (de-indexing) hakkı olarak yorumlanması gerektiğini savunurken, diğerleri daha geniş bir koruma alanını savunmaktadır. Ayrıca, hakkın coğrafi kapsamı (küresel mi, yerel mi) ve uluslararası platformlarda uygulanabilirliği de önemli bir tartışma konusudur.

6. Sonuç

Unutulma hakkı, dijitalleşen dünyada bireylerin şeref ve itibarını, özel hayatlarının gizliliğini ve kişisel verilerini koruma altına alan hayati bir mekanizmadır. Ancak bu hakkın kullanımı, ifade ve basın özgürlüğü gibi temel hak ve özgürlüklerle dengeli bir biçimde yürütülmesi gereken karmaşık bir süreçtir. Türk hukukunda Yargıtay içtihatlarıyla şekillenen bu hak, KVKK hükümleriyle birlikte, bireylere dijital kimliklerini yönetme imkanı sunmaktadır. Unutulma hakkı başvurusu, hukuki ve teknik detayları barındıran özenli bir süreç gerektirmekte olup, başarı şansı her somut olayın kendine özgü koşullarına bağlıdır. Bu nedenle, başvuru yapmadan önce detaylı bir hukuki değerlendirme yapılması ve uzman görüşü alınması, sürecin etkinliği açısından kritik öneme sahiptir.

Sıkça Sorulan Sorular

Unutulma Hakkı Başvurusu Her Durumda Kabul Edilir mi?

Hayır, unutulma hakkı başvurusu her durumda kabul edilmez. Başvurunun değerlendirilmesi sırasında, veri sahibinin kişilik hakları ile kamu yararı, ifade özgürlüğü ve basın özgürlüğü arasında bir dengeleme testi yapılır. Eğer yayınlanan bilgi hala güncel bir kamusal fayda sağlıyorsa, bir kamu görevlisini ilgilendiriyorsa veya ağır bir suçla ilgiliyse, başvurunun reddedilme olasılığı yüksektir. Her somut olayın kendi özel koşulları, Yargıtay tarafından belirlenen kriterler çerçevesinde ayrı ayrı değerlendirilir.

Unutulma Hakkı Başvurusu İçin Hangi Sürelere Dikkat Edilmelidir?

Unutulma hakkı başvurusu için kanuni olarak belirlenmiş mutlak bir süre sınırı bulunmamaktadır. Ancak, başvurunun dayandırıldığı verinin yayınlanma tarihi üzerinden ne kadar süre geçtiği, başvurunun kabul edilebilirliği açısından önemli bir kriterdir. Aradan uzun bir zaman geçmiş olması, verinin güncelliğini yitirdiğinin bir göstergesi olarak değerlendirilebilir. KVKK m. 13 uyarınca veri sorumlusuna yapılan başvuruların otuz gün içinde cevaplandırılması gerekirken, Kişisel Verileri Koruma Kurulu'na şikayet başvurusunun, veri sorumlusunun cevabından itibaren otuz gün ve her halde cevap tarihinden itibaren altmış gün içinde yapılması gerekmektedir.

Unutulma Hakkı, İfade Özgürlüğünü Kısıtlar mı?

Unutulma hakkı, ifade özgürlüğü ile doğrudan bir çatışma potansiyeli taşımakta olup, bu iki temel hak arasında hassas bir denge kurulması gerekmektedir. Unutulma hakkı, ifade özgürlüğünü mutlak surette kısıtlamak yerine, belirli durumlarda ve belirli şartlar altında, bireyin özel hayatının korunması ve dijital itibarı amacıyla bir sınırlama aracı olarak işlev görür. Yargıtay içtihatlarında da vurgulandığı üzere, her iki hakkın da Anayasal güvence altında olması nedeniyle, somut olayda hangi hakkın üstün geleceği, olayın tüm özellikleri, kamusal ilgi düzeyi ve verinin niteliği gibi kriterler göz önünde bulundurularak yapılacak titiz bir dengeleme testi sonucunda belirlenir.